۴۴۰ یا ۴۴۴ هرتز؛ تفاوت کوک در سازهای زهی، مضرابی و هنگ درام

[HosseinSabbaghi]

درود فراوان
وقتی درباره کوک ۴۴۰ یا ۴۴۴ هرتز صحبت می کنیم، در واقع منظورمان فرکانس مرجع نت لا (A4) است؛ یعنی در کوک ۴۴۰، نت A4 دارای فرکانس ۴۴۰ هرتز و در کوک ۴۴۴، دارای فرکانس ۴۴۴ هرتز است. با تغییر این عدد، تمام نت های سیستم کوک نیز به همان نسبت جابه جا می شوند.
در نگاه اول شاید تفاوت ۴۴۰ و ۴۴۴ بسیار کم به نظر برسد، اما این اختلاف از نظر موسیقایی حدود ۱۵.۷ سنت (Cent) است؛ یعنی تقریبا یک ششم پرده. بنابراین اگر دو ساز یکی روی ۴۴۰ و دیگری روی ۴۴۴ کوک شده باشند، در نت های مشترک کاملا هم کوک نخواهند بود.
۴۴۴ هرتز دقیقا چه تغییری ایجاد می کند؟
نکته مهم این است که ۴۴۴ یک کوک یا گام جدید نیست. همان نت ها و همان فاصله های موسیقایی را داریم، اما کل سیستم کمی بالاتر منتقل شده است.
برای مثال در سیستم کوک مساوی:
A4 = 440 Hz
در حالی که در مرجع جدید:
A4 = 444 Hz
قرار می گیرد.
در نتیجه نت های دیگر نیز متناسب با آن تغییر می کنند. بنابراین اگر نوازنده ای ساز خود را روی ۴۴۴ کوک کند، در واقع تمام ساز را نسبت به استاندارد ۴۴۰ کمی زیرتر یا بم تر نکرده، بلکه کل ساز را کمی زیرتر؟ نه؛ بلکه زیرتر از نظر ارتفاع صوتی بالاتر (Sharp) برده است.
تاثیر ۴۴۰ و ۴۴۴ در سازهای زهی
در سازهایی مانند گیتار، ویولن، عود، تار، سه تار و سایر سازهای زهی، تغییر مرجع کوک مستقیما روی فرکانس سیم ها اثر می گذارد.
اگر ساز از ۴۴۰ به ۴۴۴ منتقل شود، سیم برای رسیدن به فرکانس بالاتر باید کمی بیشتر کشیده شود. بنابراین علاوه بر تغییر ارتفاع صوتی، کشش سیم نیز اندکی افزایش پیدا می کند.
این تفاوت برای یک ساز سالم معمولا بسیار زیاد نیست، اما در سازهای حساس می تواند روی حس نوازندگی و تا حدی روی پاسخ و رنگ صوتی ساز تاثیر بگذارد.
مهم تر از همه این است که اگر قرار باشد ساز با ساز دیگری همنوازی کند، هر دو باید از یک مرجع کوک استفاده کنند.
آیا سازهای مضرابی و ریتمیک هم تحت تاثیر قرار می گیرند؟
اینجا باید بین دو نوع ساز تفاوت قائل شویم.
اگر ساز مضرابی یا کوبه ای دارای نت مشخص و قابل تشخیص باشد، کوک ۴۴۰ یا ۴۴۴ می تواند اهمیت داشته باشد.
اما اگر ساز صرفا برای ایجاد ریتم استفاده شود و ارتفاع صوت مشخصی نداشته باشد، مانند بسیاری از سازهای کوبه ای، نمی توان گفت که ساز به صورت مستقیم روی ۴۴۰ یا ۴۴۴ کوک شده است.
البته این به معنی بی تاثیر بودن فرکانس بر صدای ساز نیست. هر ساز فیزیکی دارای تشدیدها و فرکانس های غالب خودش است و تغییر کشش پوست، جنس بدنه، اندازه و ساختمان ساز می تواند طیف صوتی آن را تغییر دهد.
بنابراین:
ساز دارای نت مشخص = کوک اهمیت مستقیم دارد.
ساز صرفا ریتمیک و بدون نت مشخص = ۴۴۰ یا ۴۴۴ اهمیت مستقیم کمتری دارد.
آیا هنگ درام را می توان روی ۴۴۴ کوک کرد؟
بله.
هنگ درام یک ساز دارای نت های مشخص است و هر نت آن فرکانس مشخصی دارد. بنابراین مرجع کوک در آن اهمیت دارد.
می توان یک هنگ درام را از ابتدا بر اساس مرجع A=440 Hz یا A=444 Hz طراحی و تنظیم کرد.
اما یک نکته مهم وجود دارد:
هنگ درام را نمی توان مانند گیتار با چرخاندن گوشی کوک، به سادگی از ۴۴۰ به ۴۴۴ منتقل کرد.
نت های این ساز به وسیله شکل دادن و تنظیم دقیق فلز ایجاد می شوند و تغییر کوک آن نیازمند مهارت و ابزار مناسب است. بنابراین اگر کسی یک هنگ درام ۴۴۰ داشته باشد، تبدیل آن به ۴۴۴ موضوعی تخصصی است و باید توسط سازنده یا متخصص انجام شود.
آیا ۴۴۴ بهتر از ۴۴۰ است؟
از نظر موسیقی، نمی توان گفت ۴۴۴ ذاتا بهتر از ۴۴۰ است.
۴۴۰ یک مرجع بسیار رایج است و مزیت اصلی آن سازگاری با تعداد بسیار زیادی از سازها و تجهیزات موسیقی است.
۴۴۴ نیز می تواند یک انتخاب کاملا معتبر برای نوازنده یا سازنده ای باشد که رنگ و ارتفاع صوتی کمی بالاتر را ترجیح می دهد.
مهم ترین مسئله زمانی است که چند ساز با یکدیگر نواخته می شوند. اگر یک گیتار روی ۴۴۰ و یک هنگ درام روی ۴۴۴ تنظیم شده باشند، نت های مشترک آنها حدود ۱۵.۷ سنت اختلاف خواهند داشت و این اختلاف در صدا قابل تشخیص است.
پس انتخاب ۴۴۰ یا ۴۴۴ به چه چیزی بستگی دارد؟
اگر قرار است ساز به تنهایی نواخته شود، نوازنده می تواند هر مرجع مناسبی را که ترجیح می دهد انتخاب کند.
اما اگر ساز قرار است همراه با گیتار، پیانو، سازهای ارکسترال، سازهای الکترونیک یا دیگر سازهای دارای نت اجرا شود، بهتر است قبل از ساخت یا کوک ساز مشخص شود که گروه از چه مرجعی استفاده می کند.
در نهایت، تفاوت اصلی این دو عدد فقط «۴ هرتز» نیست؛ بلکه موضوع اصلی این است که ۴۴۰ و ۴۴۴ دو نقطه مرجع متفاوت برای کل سیستم ارتفاع صوتی هستند.
به همین دلیل، هنگام ساخت یا خرید یک ساز دارای نت، پرسیدن اینکه ساز روی چه مرجع کوکی تنظیم شده، می تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
۴۴۰ یا ۴۴۴؛ هیچ کدام به تنهایی بهتر نیستند، مهم این است که تمام سازها با یک مرجع مشترک کوک شده باشند.

[HosseinSabbaghi]

درود
این مطلب را هم می توانید مطالعه کنید:

چگونه هنگ درام را در فرکانس ۴۳۲، ۴۴۰ و ۴۴۴ هرتز کوک کنیم؟
viewtopic.php?t=982

[HosseinSabbaghi]

این مطلب هم درباره تشخیصسریع گام هنگدرام است: viewtopic.php?t=983